Termal Konfor Ölçümü

Termal konfor ölçümü, çalışanların bulundukları ortamda kendilerini ne derece rahat hissettiklerini belirlemek amacıyla yapılan iş hijyeni ölçümlerinden biridir. Ortam sıcaklığı, bağıl nem, hava akım hızı ve radyant sıcaklık gibi parametreler değerlendirilerek çalışma alanının termal konfor koşulları analiz edilir.

Yetersiz veya aşırı sıcaklık koşulları çalışanlarda yorgunluk, dikkat dağınıklığı, performans kaybı ve sağlık sorunlarına neden olabilir. Bu nedenle termal konfor ölçümleri, iş sağlığı ve güvenliği uygulamalarının önemli bir parçasıdır.

Lavin Mühendislik olarak Gaziantep başta olmak üzere Kahramanmaraş, Şanlıurfa, Kilis, Adıyaman, Hatay, Osmaniye, Adana ve çevre illerde termal konfor ölçüm hizmetleri sunuyoruz. Uzman ekibimiz ve kalibre edilmiş ölçüm cihazlarımızla yürürlükteki mevzuat ve uluslararası standartlara uygun ölçümler gerçekleştiriyor, işletmelerin daha sağlıklı, güvenli ve verimli çalışma ortamları oluşturmasına katkı sağlıyoruz.

Bir iş ortamının sıcak ya da soğuk hissettirmesi, çalışanların verimi ve güvenliği üzerinde doğrudan etkilidir. Ancak termal konfor yalnızca “kaç derece” sorusunun yanıtı değildir: hava sıcaklığı, bağıl nem, hava akış hızı ve radyan sıcaklık bir arada değerlendirildiğinde ortaya çıkan efektif ısı, çalışanın gerçekte ne hissettiğini belirler.

Termal konfor ölçümü, bu dört parametrenin bilimsel yöntemlerle ölçülerek yasal sınır değerlerle ve uluslararası indekslerle (WBGT, PMV, PPD) karşılaştırıldığı zorunlu bir iş hijyeni testidir. Lavin Mühendislik olarak Gaziantep ve çevre illerde TS EN 27243, TS EN ISO 7730 ve TS EN ISO 7243 standartlarına uygun akredite termal konfor ölçümü hizmeti sunmaktayız.

Termal Konfor Nedir? 

Termal konfor, çalışma ortamında çalışanların büyük çoğunluğunun ısı, nem ve hava akımı gibi iklim şartları açısından hem bedensel hem zihinsel faaliyetlerini sürdürürken belirli bir rahatlık içinde bulunmasıdır.

İnsan vücudu, iç sıcaklığını 35–38 °C bandında tutmak üzere programlanmış karmaşık bir termoregülasyon sistemine sahiptir. Çevre sıcaklığı vücut sıcaklığından düşükse ısı kaybı, yüksekse ısı kazanımı söz konusu olur. Her iki durum da çalışma kapasitesini, iş verimini ve sağlığı olumsuz etkiler.

Termal konforu belirleyen faktörler ikiye ayrılır:

Çevresel faktörler:

• Hava sıcaklığı
• Bağıl nem
• Hava akım hızı
• Radyan (ışıyan) ısı

Kişisel faktörler:

• Giysi ısıl direnci (giyim katsayısı)
• Metabolik hız (fiziksel aktivite düzeyi)

Bu altı faktörün bir arada değerlendirilmesi, gerçek termal konfor durumunu ortaya koyar. Sıcaklık ölçümü tek başına bu tabloyu yansıtmaz; bu nedenle PMV ve WBGT gibi bileşik indeksler kullanılır.

Termal Konfor Yönetmeliği ve Yasal Mevzuat

Türkiye’de termal konforla ilgili temel düzenleyici çerçeve şu mevzuat belgelerinden oluşur:

6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu — Madde 10: İşveren, iş sağlığı ve güvenliği yönünden çalışma ortamına ve çalışanların bu ortamda maruz kaldığı risklerin belirlenmesine yönelik gerekli kontrol, ölçüm, inceleme ve araştırmaların yapılmasını sağlamakla yükümlüdür.

İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik — Ek-1 Madde 19: “İşyerlerinde termal konfor şartlarının çalışanları rahatsız etmeyecek, çalışanların fiziksel ve psikolojik durumlarını olumsuz etkilemeyecek şekilde olması esastır. Çalışılan ortamın sıcaklığının çalışma şekline ve çalışanların harcadıkları güce uygun olması sağlanır.”

Aynı yönetmelik, termal konfor şartlarının ölçülmesi ve değerlendirilmesinde TS EN 27243 standardından yararlanılacağını açıkça belirtir.

İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizi Yapan Laboratuvarlar Hakkında Yönetmelik: Ölçümlerin ön yeterlik veya yeterlik belgesine sahip akredite laboratuvarlara yaptırılması zorunludur.

Geçerli Ölçüm Standartları

Termal Konfor Şartları ve Sınır Değerler 

Termal konfor şartları, yapılan işin ağırlığına ve ortam türüne göre farklılaşır. Yasal mevzuat ve ilgili standartlar çerçevesinde aşağıdaki referans aralıkları kabul görmektedir:

Sıcaklık

Genel işyeri ortamları için 20–26 °C aralığı ideal kabul edilmektedir. Ortam sıcaklığı 29 °C’ye ulaştığında çalışma performansının yaklaşık %5 düştüğü araştırmalarla belgelenmiştir.

Nem

İşyeri havasındaki bağıl nem değeri ortalama %40 ile %55 arasında olması önerilir. Yüksek nem sıcak ortamda bunaltma hissi yaratırken düşük nem göz, burun ve ağız kuruluğuna neden olur.

Hava Akım Hızı

Çalışanı rahatsız etmeyecek seviyelerde hava akımı sağlanmalıdır. Önerilen hız aralığı 0,3 m/s ile 0,5 m/s arasındadır. Hava akımının yokluğu sıkışık bir ortam hissi yaratırken aşırı hava akımı da üşüme ve kas gerginliğine yol açar.

WBGT, PMV ve PPD: Ölçüm İndeksleri 

Termal konfor ölçümlerinde kullanılan üç temel indeks, farklı ortam koşullarını ve farklı riski değerlendirmek üzere tasarlanmıştır.

WBGT — Islak Hazne Küre Sıcaklığı

WBGT (Wet Bulb Globe Temperature), bir çalışanın maruz kaldığı ısı baskısını ifade eden deneysel bir indekstir. Üç ölçüm değerinden hesaplanır:

• Tnw: Islak termometre sıcaklığı
• Tg: Radyal (küre) sıcaklığı
• Ta: Kuru termometre sıcaklığı

Güneş yükü olan açık ortamlarda WBGT = 0,7Tnw + 0,2Tg + 0,1Ta formülü uygulanır. PMV değeri +2’nin üzerine çıktığında ısı baskısı riski söz konusu olup WBGT ölçümüne geçilmesi gerekir. Ölçüm ekipmanının küre probunun dengelenmesi yaklaşık 30 dakika sürer; bu nedenle ölçüm süresi en az 30 dakika tutulur.

Uygulandığı standart: TS EN ISO 7243

PMV — Tahminen Ortalama Oy

PMV (Predicted Mean Vote), çalışanların bulunduğu ortamı nasıl algıladığını matematiksel olarak ortaya koyan bir indekstir. Hem çevresel faktörleri (sıcaklık, nem, hava akımı, radyan ısı) hem de kişisel faktörleri (giysi, metabolik hız) bir arada değerlendirir.

PMV değerleri aşağıdaki skalada yorumlanır:

Kabul edilebilir termal konfor için PMV değerinin -0,5 ile +0,5 arasında olması hedeflenir.

Uygulandığı standart: TS EN ISO 7730

PPD — Memnuniyetsiz Kişi Oranı

PPD (Predicted Percentage Dissatisfied), PMV değerinden türetilerek ortamdaki insanların yüzde kaçının termal açıdan memnuniyetsiz olduğunu gösterir. PMV ±0,5 aralığında kaldığında PPD %10’un altında kalır; bu, yasal ve ergonomik standartların kabul edilebilir sınırıdır.

Termal Konfor Ölçümü Nasıl Yapılır? 

Termal konfor ölçümü, dört temel parametrenin aynı anda kayıt altına alınmasını gerektiren çok bileşenli bir süreçtir.

1. Adım: Ölçüm Alanının ve Referans Kişinin Belirlenmesi Isıya en fazla maruz kalan çalışma istasyonu ve bu noktada en çok vakit geçiren çalışan tespit edilir. Tüm termal şikâyetler dikkate alınarak öncelikli ölçüm noktaları belirlenir.

2. Adım: Cihaz Kurulumu ve Stabilizasyon Ölçüm cihazı çalışanın bulunduğu alana yerleştirilir. Küre sıcaklık probu yaklaşık 30 dakikalık bir denge süresine ihtiyaç duyar; cihaz kurulur kurulmaz ölçüm süreci başlatılır. Toplamda en az 1 saat ölçüm yapılması önerilir.

3. Adım: Parametre Kaydı Aynı anda şu değerler kayıt altına alınır:

• Ortam sıcaklığı (kuru termometre)
• Bağıl nem (higrometre)
• Hava akım hızı (anemometre)
• Küre/radyan sıcaklığı (glob termometre)
• Yaş hazne sıcaklığı

4. Adım: İndeks Hesaplama ve Raporlama Toplanan verilerden PMV ve gerekiyorsa WBGT indeksleri hesaplanır. Sonuçlar TS EN ISO 7730 ve TS EN ISO 7243 referans değerleriyle karşılaştırılarak akredite rapor hazırlanır. Uygunsuz değerler için teknik düzeltme önerileri de rapora dahil edilir.

Ölçüm Yaptırmamanın Sonuçları 

Termal konfor ölçümü yaptırmayan işverenler, çalışan sayısı ve tehlike sınıfına göre belirlenen idari para cezalarıyla karşılaşır:

1–10 Çalışan

10–49 Çalışan

50 ve Üzeri Çalışan

Para cezasının ötesinde, yeterli termal konfor sağlanmayan işyerlerinde iş kazası, meslek hastalığı ve verimlilik kaybı riskleri de önemli mali yük oluşturur.

Lavin Mühendislik ile Termal Konfor Ölçümü 

Lavin Mühendislik, Gaziantep merkezli olarak Güneydoğu Anadolu Bölgesi başta olmak üzere tüm Türkiye genelinde iş hijyeni ölçüm hizmetleri sunmaktadır. Termal konfor ölçümü hizmetimiz kapsamında şunları sağlamaktayız:

• TS EN ISO 7730, TS EN ISO 7243 ve TS EN 27243 standartlarına tam uyumlu akredite ölçüm
• PMV, PPD ve WBGT indekslerinin eş zamanlı tayini
• Fabrika, üretim tesisi, ofis, yemek alanı, soğuk depo ve açık saha ölçümleri
• İSGÜM yeterlilik belgesi kapsamında resmi akredite raporlama
• Ölçüm sonrası sıcaklık, havalandırma ve termal iyileştirme danışmanlığı

İşyerinizin termal konfor durumunu bilimsel temellerle ortaya koymak ve yasal yükümlülüklerinizi eksiksiz yerine getirmek için iletişim formumuzu doldurun veya 0533 455 28 46 numaralı hattı arayın.

Sıkça Sorulan Sorular 

WBGT ölçümü nedir ve ne için kullanılır?

WBGT (Wet Bulb Globe Temperature — Islak Hazne Küre Sıcaklığı), bir çalışanın maruz kaldığı ısı baskısını ölçen deneysel bir indekstir. Islak termometre sıcaklığı, küre sıcaklığı ve kuru termometre sıcaklığı birlikte değerlendirilerek hesaplanır. Özellikle sıcak çalışma ortamlarında ısı stresi riskinin belirlenmesi amacıyla TS EN ISO 7243 standardına göre kullanılır.

PMV ve PPD değerleri ne anlama gelir?

PMV (Predicted Mean Vote — Tahminen Ortalama Oy), çalışanların ortamı nasıl algıladığını matematiksel olarak ifade eden bir indekstir; -3 (çok soğuk) ile +3 (çok sıcak) arasında değer alır. PPD (Predicted Percentage Dissatisfied), bu ortamdan memnuniyetsiz olan çalışanların yüzdesini gösterir. PMV ±0,5 aralığında tutulduğunda memnuniyetsiz kişi oranı %10’un altında kalır.

Termal kamera ölçümü nasıl yapılır?

Termal kamera ölçümü; kızılötesi ışınım ilkesiyle çalışan kameralarla yüzey sıcaklıklarını görüntülemek için kullanılır. İşyerinde sıcak nokta tespiti, makine yüzey sıcaklıkları ve radyan ısı kaynaklarının belirlenmesinde termal görüntüleme, WBGT ölçümünü tamamlayan bir yöntem olarak uygulanır. Uzman personel tarafından yapılan çekimlerde elde edilen termal görüntüler raporlanarak iyileştirme noktaları tespit edilir.

Termal konfor ölçümleri kaç yılda bir yapılır?

Mevzuatta kesin bir periyot belirlenmemiş olmakla birlikte uzman kuruluşlar yılda en az 1 kez ölçüm yapılmasını tavsiye eder. İşyerinde havalandırma sistemi, alan düzeni veya üretim süreci değiştiğinde periyot beklenmeksizin ölçümün yenilenmesi gerekmektedir.

Termal konfor ölçümü yapılmaması durumunda ceza var mı?

Evet. 50 ve üzeri çalışanı olan işyerleri için az tehlikeli sınıfta 27.678 TL, tehlikeli sınıfta 36.904 TL, çok tehlikeli sınıfta ise 55.356 TL idari para cezası uygulanmaktadır. Ceza miktarları çalışan sayısına ve tehlike sınıfına göre farklılaşmaktadır.