Ortam ve Kişisel Maruziyet Gürültü Ölçümü

Ortam ve Kişisel Maruziyet Gürültü Ölçümü, çalışanların iş ortamında maruz kaldığı gürültü seviyelerinin belirlenmesi ve iş sağlığı ile güvenliği risklerinin değerlendirilmesi amacıyla gerçekleştirilen önemli bir iş hijyeni ölçümüdür.

Lavin Mühendislik, Gaziantep başta olmak üzere Kahramanmaraş, Şanlıurfa, Kilis, Adıyaman, Hatay, Osmaniye ve Adana’da profesyonel ortam ve kişisel maruziyet gürültü ölçümü hizmetleri sunarak işletmelerin yasal mevzuatlara uyum sağlamasına ve çalışan sağlığını korumasına destek olmaktadır. 

Türkiye’de yaklaşık her dört iş kazasından birinde gürültü bir katkı etken olarak değerlendirilmektedir. İşitme kaybı, uzun süreli gürültü maruziyetinin en bilinen sonucu olmakla birlikte kalp-damar hastalıkları, stres ve konsantrasyon bozukluğu da klinik olarak belgelenmiş etkiler arasındadır. Gürültü ölçümü, iş ortamındaki ses düzeyinin bilimsel yöntemlerle belirlenerek yasal maruziyet sınır değerleriyle karşılaştırıldığı zorunlu bir iş hijyeni ölçümüdür.

Lavin Mühendislik olarak Gaziantep ve çevre illerde, Çalışanların Gürültü ile İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik kapsamında hem ortam gürültü hem de kişisel maruziyet ölçümü hizmeti sunmaktayız.

Gürültü Ölçümü Nedir?

Gürültü ölçümü, çalışma ortamındaki ses basınç düzeyinin ve çalışanların bu sese maruz kalma süresinin bilimsel olarak belirlenmesi işlemidir. Ölçüm sonuçları desibel (dB) birimiyle ifade edilir. İnsan kulağı 20–20.000 Hz arasındaki seslere duyarlıdır; işitme hasarına yol açan gürültü ise genellikle 100–10.000 Hz aralığında ve 85 dB üzerinde seyretmektedir.

Endüstriyel ortamlarda gürültü iki temel boyutuyla ölçülür:

• Anlık ses düzeyi — belirli bir anda kaydedilen ses basınç değeri
• Zaman ağırlıklı maruziyet (LEX, 8h) — 8 saatlik çalışma günü boyunca kişinin maruz kaldığı tüm ses düzeylerinin zaman ortalaması; yönetmelikte kullanılan esas parametre budur

Gürültü ölçümleri, hem ortam ölçümü (sabit noktada alan analizi) hem de kişisel maruziyet ölçümü (dozimetreyle bireysel analiz) biçiminde gerçekleştirilir. Yönetmelik, risk değerlendirmesinde kişisel maruziyetin esas alınmasını öngörmektedir.

Ortam Ölçümü ile Kişisel Maruziyet Ölçümü Arasındaki Fark

İki ölçüm türü birbirini tamamlar; ancak farklı soruları yanıtlar.

Ortam Gürültü Ölçümü

Sabit bir ses ölçüm cihazı (ses seviyemetre), belirlenen noktalara belirli süre yerleştirilerek ortamdaki anlık gürültü düzeyi kaydedilir. Bu yöntem sayesinde:

• Tesis içindeki gürültü haritası çıkarılır
• Yüksek gürültü kaynakları tespit edilir
• Gürültüye maruz alan ve kişi sayısı belirlenir
• Teknik önlemlerin önceliklendirilmesi sağlanır

Ortam ölçümleri TS 9315 ISO 1996-1 ve TS ISO 1996-2 standartlarına göre gerçekleştirilir.

Kişisel Maruziyet Gürültü Ölçümü

Çalışanın kulağına yakın — genellikle omzuna ya da yaka bölgesine — takılan dozimetre ile tüm iş günü boyunca bireysel maruziyet kayıt altına alınır. Bu yöntem:

• Çalışanın gerçek LEX,8h değerini doğrudan verir
• Sabit olmayan, değişken ses ortamlarında ortam ölçümünden daha güvenilir sonuç sağlar
• Kulak koruyucu kullanım gerekliliklerini belirlemek için zorunludur
• Sağlık gözetimi programlarının temelini oluşturur

Kişisel maruziyet ölçümleri TS EN ISO 9612 ve TS 2607 ISO 1999 standartlarına göre yapılır.

Yasal Mevzuat ve Zorunluluk

Türkiye’de gürültü ölçümüne ilişkin temel yasal çerçeve şu belgelerden oluşur:

6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu — Madde 10:
İşveren, çalışanların maruz kaldığı gürültü düzeyini risk değerlendirmesinde ele alır ve risk değerlendirmesi sonuçlarına göre gerekli durumlarda gürültü ölçümleri yaptırarak maruziyeti belirler.

Çalışanların Gürültü ile İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik (28.07.2013 tarihli, 28721 sayılı Resmî Gazete):
Maruziyet eylem değerleri, maruziyet sınır değerleri, işveren yükümlülükleri, sağlık gözetimi ve kulak koruyucu kullanım zorunluluklarını kapsamlı biçimde düzenler. 4857 sayılı İş Kanunu kapsamındaki tüm işyerlerinde uygulanır.

İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizi Yapan Laboratuvarlar Hakkında Yönetmelik:
Ölçümlerin ön yeterlik veya yeterlik belgesi olan akredite laboratuvarlara yaptırılması zorunludur. İSGÜM yeterlilik belgesi bu kapsamda temel geçerlilik kriteridir.

Tozla Mücadele Yönetmeliği

Maruziyet Eylem ve Sınır Değerleri

Yönetmelik, işvereni harekete geçiren iki basamaklı bir eylem değeri yapısı öngörür ve bunun üzerinde hiçbir koşulda aşılamayacak sınır değeri belirler:

İki önemli kural:

• Maruziyet eylem değerlerinde kulak koruyucunun etkisi dikkate alınmaz.
• Maruziyet sınır değerinde (87 dB) kulak koruyucunun koruyucu etkisi dikkate alınır.

Gürültü düzeyi günden güne belirgin şekilde farklılık gösteren işlerde günlük LEX değeri yerine haftalık gürültü maruziyet düzeyi kullanılabilir; bu değer de 87 dB(A) sınır değerini aşamaz.

Ölçüm Nasıl Yapılır?

Lavin Mühendislik, gürültü ölçümlerini Çalışanların Gürültü ile İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik, TS EN ISO 9612 ve TS 9315 ISO 1996 standartlarına uygun olarak gerçekleştirir.

1. Adım: Tesis Gezisi ve Risk Değerlendirmesi
İSG temsilcisi ve üretim sorumlusu eşliğinde tesis gezilerek yüksek gürültü kaynakları (makineler, kompresörler, üretim hatları) tespit edilir. Gürültüye en fazla maruz kalan çalışma noktaları ve referans çalışanlar belirlenir.

2. Adım: Ortam Ölçümü — Alan Haritalaması
Ses seviyemetre, belirlenen ölçüm noktalarına yerleştirilerek anlık gürültü düzeyleri kaydedilir. Tesis yerleşim planı üzerinde gürültü dağılımı işaretlenerek yüksek maruziyet bölgeleri görselleştirilir.

3. Adım: Kişisel Maruziyet Ölçümü — Dozimetri
Referans çalışanın kulağına yakın konuma dozimetre takılır. Çalışan olağan iş yüküyle vardiyasını sürdürür. Günlük LEX,8h değeri tüm vardiya boyunca kaydedilir. Ölçüm, popülasyonu temsil eden tipik bir çalışma gününde yapılır.

4. Adım: Değerlendirme ve Raporlama
Toplanan veriler yönetmelikte belirtilen 80–85–87 dB(A) eşik değerleriyle karşılaştırılır. Sınır değer aşımı tespit edildiğinde teknik ve idari öneri listesi raporla birlikte sunulur. Rapor akredite kuruluş imzasıyla geçerlilik kazanır.

Ölçüm Periyodu ve Cezalar

Ölçüm Periyotları

Yönetmelik, işyerinde değişiklik olmadığı koşuluyla aşağıdaki periyotları belirler:

Şu durumlarda periyot beklenmeden ölçüm derhal yenilenir:

• Yeni makine veya ekipman devreye alınması
• Üretim sürecinde veya tesis düzeninde değişiklik yapılması
• İşyeri hekimi veya iş güvenliği uzmanının gerekli görmesi
• Risk değerlendirmesinin yenilenmesi

İdari Para Cezaları (İSG Kapsamı)

Gürültü ölçümü yaptırmayan işverenler için çalışan sayısına ve tehlike sınıfına göre aşağıdaki cezalar uygulanmaktadır:

Bunun yanı sıra, 2872 sayılı Çevre Kanunu kapsamında standartlara aykırı gürültüye neden olan fabrika ve şantiyeler için 2025 yılında 334.297 TL‘ye kadar ayrı idari para cezası öngörülmektedir.

Lavin Mühendislik ile Gürültü Ölçümü

Lavin Mühendislik, Gaziantep merkezli olarak Güneydoğu Anadolu Bölgesi başta olmak üzere tüm Türkiye’de iş hijyeni ölçüm hizmetleri sunmaktadır. Gürültü ölçümü kapsamımız şunları içerir:

• Ortam gürültü ölçümü — TS 9315 ISO 1996-1/2 standardına göre tesis gürültü haritalama
• Kişisel maruziyet ölçümü — TS EN ISO 9612 standardına göre dozimetrik ölçüm
• Tekstil, metal işleme, gıda, kimya, inşaat, otomotiv ve her ölçekteki üretim tesisi
• İSGÜM yeterlilik belgesi kapsamında akredite raporlama
• Ölçüm sonrası teknik ve idari öneri paketi; kulak koruyucu seçimi danışmanlığı

Çalışanlarınızın işitme sağlığını korumak ve yasal yükümlülüklerinizi eksiksiz yerine getirmek için iletişim formumuzu doldurun veya 0533 455 28 46 numaralı hattı arayın.

Sıkça Sorulan Sorular

Ortam gürültü ölçümü ile kişisel maruziyet ölçümü arasındaki fark nedir?

Ortam gürültü ölçümü, sabit bir noktada anlık gürültü düzeyini kaydederek çalışma alanındaki genel ses haritasını çıkarır. Kişisel maruziyet ölçümü ise çalışanın kulağına yakın takılan dozimetre ile tüm vardiya boyunca bireysel maruziyeti belirler. Yönetmelik uyarınca risk değerlendirmesinde kişisel maruziyet esas alınmalıdır.

Gürültü maruziyet sınır değerleri nelerdir?

Çalışanların Gürültü ile İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik’e göre en düşük maruziyet eylem değeri LEX,8h = 80 dB(A), en yüksek maruziyet eylem değeri LEX,8h = 85 dB(A) ve maruziyet sınır değeri LEX,8h = 87 dB(A)’dir. Maruziyet sınır değeri hiçbir koşulda aşılamaz.

Gürültü ölçümü kaç yılda bir yapılmalıdır?

Az tehlikeli işyerlerinde 6 yılda bir, tehlikeli sınıfta 4 yılda bir, çok tehlikeli sınıfta 2 yılda bir yapılması gerekir. Yeni makine alınması, üretim süreci değişikliği veya alan düzenlemesi yapılması durumunda periyot beklenmeksizin ölçüm yenilenir.

Hangi sektörlerde gürültü ölçümü zorunludur?

6331 sayılı İSG Kanunu kapsamındaki tüm işyerlerinde gürültü riski değerlendirmesi zorunludur. Tekstil, metal işleme, ahşap işleme, inşaat, madencilik, gıda işleme, baskı ve ambalaj, otomotiv gibi yüksek ses düzeyine maruz bırakabilecek her sektörde ortam ve kişisel maruziyet ölçümü yaptırılmalıdır.

Gürültü ölçümü yaptırılmaması durumunda ceza var mı?

Evet. 50 ve üzeri çalışanı olan işyerleri için az tehlikeli sınıfta 27.678 TL, tehlikeli sınıfta 36.904 TL, çok tehlikeli sınıfta 55.356 TL idari para cezası uygulanmaktadır. Ayrıca 2872 sayılı Çevre Kanunu kapsamında fabrika ve şantiyeler için 2025 yılında 334.297 TL’ye kadar ayrı ceza öngörülmektedir.

Kişisel Gürültü Maruziyet Ölçümü Nasıl Yapılır?

Kişisel gürültü maruziyet ölçümü, çalışanın gün boyunca maruz kaldığı gürültü seviyesini belirlemek amacıyla yapılan iş hijyeni ölçümüdür. Ölçüm sırasında çalışanın omuz bölgesine, kulağa yakın konumda bir gürültü dozimetresi takılır. Dozimetre çalışma süresi boyunca gürültü seviyelerini sürekli kaydeder ve vardiya sonunda elde edilen veriler analiz edilerek günlük gürültü maruziyet düzeyi (LEX,8h) hesaplanır. Bu ölçümler, çalışanların işitme sağlığını korumak ve yasal gereklilikleri yerine getirmek için yapılmaktadır.

İş Yerlerinde Kaç dB Üzeri Gürültüde Kulak Koruyucu Kullanımı Zorunludur?

Çalışanların Gürültü ile İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik’e göre:

• 80 dB(A) LEX,8h: En düşük maruziyet etkin değeri. Kulak koruyucular çalışanların kullanımına hazır bulundurulmalıdır.
• 85 dB(A) LEX,8h: En yüksek maruziyet etkin değeri. Kulak koruyucu kullanımı zorunlu hale gelir ve işveren gerekli önlemleri almakla yükümlüdür.
• 87 dB(A) LEX,8h: Maruziyet sınır değeri. Kulak koruyucuların sağladığı koruma dikkate alındıktan sonra dahi bu değerin aşılmasına izin verilmez.

Gürültü Ölçüm Değerleri Nelerdir?

Gürültü ölçümlerinde yaygın olarak aşağıdaki değerler kullanılır:

• LEX,8h: 8 saatlik günlük gürültü maruziyet düzeyi.
• LAeq: Eşdeğer sürekli gürültü seviyesi.
• Lmax: Ölçüm süresince kaydedilen en yüksek gürültü seviyesi.
• LCpeak: Ani ve darbe şeklindeki en yüksek tepe gürültü seviyesi.
• TWA (Time Weighted Average): Zaman ağırlıklı ortalama maruziyet değeri.