Titreşim maruziyet ölçümü, çalışanların el-kol veya tüm vücut yoluyla maruz kaldığı mekanik titreşimin bilimsel yöntemlerle belirlenerek yasal sınır değerleriyle karşılaştırıldığı zorunlu bir iş hijyeni ölçümüdür.
- 1. Titreşim Maruziyet Ölçümü Nedir?
- 2. El-Kol ve Tüm Vücut Titreşimi: Temel Farklar
- 3. Titreşimin Sağlık Etkileri: HAVS ve Raynaud Fenomeni
- 4. Yasal Mevzuat ve Zorunluluk
- 5. Maruziyet Sınır ve Eylem Değerleri
- 6. Ölçüm Nasıl Yapılır?
- 7. Ölçüm Periyodu ve Cezalar
- 8. Lavin Mühendislik ile Titreşim Maruziyet Ölçümü
-
9.
Sıkça Sorulan Sorular
- 9.1. Tüm vücut titreşim maruziyet sınır değeri
- 9.2. Titreşim maruziyet değerleri
- 9.3. El kol titreşimi için sekiz saatlik çalışma süresi için günlük maruziyet sınır değeri
- 9.4. El kol titreşim maruziyet sınır değeri
- 9.5. Bütün vücut titreşimi 8 saatlik maruziyet eylem değeri
- 9.6. El kol titreşim maruziyet eylem değeri
- 9.7. El-kol titreşimi ile tüm vücut titreşimi arasındaki fark nedir?
- 9.8. Titreşim maruziyet sınır değerleri nelerdir?
- 9.9. Titreşim maruziyeti hangi meslek hastalıklarına yol açar?
- 9.10. Titreşim ölçümü hangi standartlara göre yapılır?
- 9.11. Titreşim ölçümü kaç yılda bir yapılmalıdır?
Lavin Mühendislik olarak Gaziantep ve çevre illerde, Çalışanların Titreşimle İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik kapsamında TS EN ISO 5349 ve TS EN 14253 standartlarına uygun akredite titreşim ölçümü hizmeti sunmaktayız.
Titreşim Maruziyet Ölçümü Nedir?
Titreşim maruziyet ölçümü, iş makineleri, el aletleri ve endüstriyel ekipmanların çalışırken ürettiği mekanik titreşimin, çalışanlar üzerindeki günlük maruziyet düzeyini belirlemeye yönelik teknik bir ölçüm işlemidir. Sonuçlar ivme birimiyle — m/s² — ifade edilir ve 8 saatlik çalışma günü için standartlaştırılmış değer olan A(8) kullanılarak hesaplanır.
Titreşim, vücuda iki farklı yoldan girer:
- Titreşimli el aletleri veya ekipmanlar aracılığıyla el ve kol sistemi üzerinden
- Araç, makine veya platform aracılığıyla oturma/ayakta durma yüzeyi üzerinden tüm vücuda
Bu nedenle titreşim ölçümleri iki bağımsız kategori olarak ele alınır; her birinin standartları, sensörleri ve yasal sınır değerleri birbirinden farklıdır.
El-Kol ve Tüm Vücut Titreşimi: Temel Farklar
El-Kol Titreşimi (HAV — Hand-Arm Vibration)
El-kol titreşimi, titreşimli el aletlerinin veya iş parçalarının kavranması sırasında parmak ve el yoluyla el-kol sistemine aktarılan mekanik titreşimdir. Kan damarları, sinirler, kemikler, eklemler ve kaslarda hasara yol açar.
En sık karşılaşıldığı iş kolları ve ekipmanlar:
- İnşaat ve altyapı: pnömatik kırıcılar, kaya matkapları, beton vibratörleri
- Metal işleme ve imalat: taşlama makineleri, havalı çekiçler, perçin tabancaları
- Ormancılık ve tarım: motorlu testereler, çalı biçme makineleri
- Otomotiv bakımı: somun sıkma tabancaları, zımpara makineleri
- Madencilik ve dökümhane: dövme makineleri, sondaj ekipmanları
Çift elle kullanılan ekipmanlarda ölçüm her el için ayrı ayrı yapılır; maruziyet her iki elden en yüksek değer esas alınarak belirlenir.
Tüm Vücut Titreşimi (WBV — Whole-Body Vibration)
Tüm vücut titreşimi, oturma, ayakta durma veya uzanma yüzeyi aracılığıyla vücudun tamamına aktarılan titreşimdir. Özellikle bel bölgesinde rahatsızlık ve omurgada travmaya yol açar.
En sık karşılaşıldığı iş kolları ve araçlar:
- Lojistik ve depolama: forklift, reach truck operatörleri
- Tarım ve ormancılık: traktör, biçerdöver sürücüleri
- İnşaat: ekskavatör, greyder, kompaktör operatörleri
- Madencilik: yer altı taşıt sürücüleri
- Kara taşımacılığı: uzun mesafe ağır vasıta sürücüleri
Titreşimin Sağlık Etkileri: HAVS ve Raynaud Fenomeni
Titreşim maruziyetinin sağlık üzerindeki etkileri genellikle yavaş gelişir; semptomlar yıllarca fark edilmeden birikebilir.
El-Kol Titreşim Sendromu (HAVS)
HAVS (Hand-Arm Vibration Syndrome), uzun süreli el-kol titreşimine bağlı olarak gelişen bir meslek hastalığı tablosudur. Üç temel bileşeni vardır:
- Damarsal bozukluk — Mesleki Raynaud Fenomeni (Beyaz Parmak): Soğuğa maruziyetle tetiklenen, parmak uçlarında kan akışının kesilmesiyle oluşan beyazlama atakları. Pnömatik kırıcı, motorlu testere ve çekiç gibi darbeli aletlerle çalışanlarda yaygındır. Erken aşamada titreşime maruziyet sonlandırılırsa iyileşebilir; kalıcı hasar oluştuktan sonra geri dönüşü nadirdir.
- Nörolojik bozukluk: El ve parmaklarda uyuşma, karıncalanma ve hassasiyet kaybı; el becerisinde gerileme.
- Kas-iskelet bozukluğu: Bilek, dirsek ve omuz eklemlerinde kıkırdak hasarı, osteoartrit.
Tüm Vücut Titreşiminin Etkileri
- Kronik bel ağrısı ve intervertebral disk hasarı
- Omurga travmaları ve vertebra sıkışması
- İç kulak hasarına bağlı denge bozukluğu
- Uzun vadede görme bozukluğu
Her iki titreşim türünde de bireysel duyarlılık, ekipman bakım düzeyi, kavrama gücü ve çalışma süresi hasarın ağırlığını belirleyen başlıca etkenlerdir.
Yasal Mevzuat ve Zorunluluk
Türkiye’de titreşim maruziyetine ilişkin temel yasal çerçeve şu belgelerden oluşur:
https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=18759&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu — Madde 10:
İşveren, çalışanların maruz kaldığı mekanik titreşim düzeyini risk değerlendirmesinde ele alır ve gerekli durumlarda ölçüm yaptırarak maruziyeti belirler.
Çalışanların Titreşimle İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik (22.08.2013 tarihli, 28741 sayılı Resmî Gazete):
4857 sayılı İş Kanunu kapsamındaki tüm işyerlerinde uygulanır. Maruziyet eylem değerleri, maruziyet sınır değerleri, teknik ve idari önlemler, sağlık gözetimi ve çalışan bilgilendirme yükümlülüklerini kapsamlı biçimde düzenler.
İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizi Yapan Laboratuvarlar Hakkında Yönetmelik:
Ölçümlerin İSGÜM yeterlilik belgeli akredite laboratuvarlara yaptırılması zorunludur.
Geçerli Ölçüm Standartları
| Titreşim Türü | Standart | Kapsam |
|---|---|---|
| El-kol titreşimi | TS EN ISO 5349-1 | Ölçüm ve değerlendirme yöntemi |
| El-kol titreşimi | TS EN ISO 5349-2 | İşyerinde pratik rehber |
| Tüm vücut titreşimi | TS ISO 2631-1 | Mekanik titreşim ve şok değerlendirmesi |
| Tüm vücut titreşimi | TS EN 1032+A1 | Hareketli makinelerde titreşim ölçümü |
Maruziyet Sınır ve Eylem Değerleri
Yönetmelik, işvereni harekete geçiren eylem değeri ve her koşulda aşılmaması gereken sınır değeri olmak üzere iki basamaklı bir yapı öngörür. Her iki değer de 8 saatlik günlük maruziyet A(8) parametresi esas alınarak belirlenir:
| Titreşim Türü | Günlük Maruziyet Eylem Değeri | Günlük Maruziyet Sınır Değeri |
|---|---|---|
| El-kol titreşimi | 2,5 m/s² | 5 m/s² |
| Tüm vücut titreşimi | 0,5 m/s² | 1,15 m/s² |
Eylem değerinin aşılması durumunda işveren; maruziyeti azaltan çalışma yöntemleri seçmek, el tutma yerleri ve sönümleme ekipmanı sağlamak ve yeterli dinlenme araları düzenlemek gibi teknik ve idari önlemleri uygulamak zorundadır.
Sınır değerinin aşılması durumunda işveren derhal harekete geçer, nedenini tespit eder ve bu durumun tekrarlanmaması için koruma ve önleme tedbirlerini yeniden düzenler.
Ölçüm Nasıl Yapılır?
Lavin Mühendislik, titreşim ölçümlerini TS EN ISO 5349 ve TS ISO 2631-1 standartlarına uygun biçimde gerçekleştirir. Her iki ölçüm türü için süreç aşağıdaki adımları kapsar:
1. Adım: Ekipman ve Risk Analizi
Tesisteki titreşim kaynakları (titreşimli el aletleri, iş makineleri, taşıtlar) envanterlenir. Risk değerlendirmesi kapsamında en fazla maruziyet yaşanan operatörler ve ekipmanlar öncelikli ölçüm hedefi olarak belirlenir.
2. Adım: Sensör Montajı ve Kalibrasyon
El-kol ölçümlerinde ivmeölçer sensörü, aletin tutma noktasına veya çalışanın el-bilek bölgesine uygun adaptörlerle sabitlenir. Tüm vücut ölçümlerinde sensör, oturma yüzeyine (sandalye/koltuk) ya da ayak tabanına yerleştirilir. Ölçümden önce cihaz kalibrasyonu doğrulanır.
3. Adım: Temsili Çalışma Koşullarında Ölçüm
Ölçümler, çalışanın olağan iş yükü ve tipik vardiya koşulları altında gerçekleştirilir. Tüm vücut titreşiminde en az 3 ardışık, en az 180 saniyelik ölçüm kaydedilir. Üç eksen (x, y, z) için ivme değerleri ayrı ayrı alınır.
4. Adım: A(8) Hesaplaması ve Değerlendirme
Frekans ağırlıklı RMS ivme değerleri kullanılarak günlük maruziyet A(8) hesaplanır. Sonuçlar yönetmelikteki 2,5 / 5 m/s² (el-kol) ve 0,5 / 1,15 m/s² (tüm vücut) eşik değerleriyle karşılaştırılır. Eylem veya sınır değer aşımı tespit edilirse teknik iyileştirme önerileri de raporla birlikte sunulur.
Ölçüm Periyodu ve Cezalar
Ölçüm Periyotları
| İşyeri Tehlike Sınıfı | Ölçüm Periyodu |
|---|---|
| Az tehlikeli | Her 6 yılda bir |
| Tehlikeli | Her 4 yılda bir |
| Çok tehlikeli | Her 2 yılda bir |
Şu durumlarda periyot beklenmeden ölçüm derhal yenilenir:
- Yeni titreşimli ekipman veya araç devreye alınması
- Mevcut ekipmanın çalışma biçiminde ya da kullanım süresinde değişiklik yapılması
- İşyeri hekimi veya iş güvenliği uzmanının gerekli görmesi
- Risk değerlendirmesinin yenilenmesi
İdari Para Cezaları
| Çalışan Sayısı | Az Tehlikeli | Tehlikeli | Çok Tehlikeli |
|---|---|---|---|
| 1–10 | 18.452 TL | 23.065 TL | 27.678 TL |
| 10–49 | 18.452 TL | 27.678 TL | 36.904 TL |
| 50 ve üzeri | 27.678 TL | 36.904 TL | 55.356 TL |
Para cezasının yanı sıra titreşime bağlı olarak gelişen HAVS veya omurga hasarı meslek hastalığı olarak tescil edilirse işverenin SGK rücu tazminatlarıyla da karşılaşabileceği göz önünde bulundurulmalıdır.
Lavin Mühendislik ile Titreşim Maruziyet Ölçümü
Lavin Mühendislik, Gaziantep merkezli olarak Güneydoğu Anadolu Bölgesi başta olmak üzere Türkiye genelinde iş hijyeni ölçüm hizmetleri sunmaktadır. Titreşim ölçümü hizmetimiz kapsamında şunları sağlamaktayız:
- El-kol titreşimi ölçümü — TS EN ISO 5349-1/2 standardına uygun, çift el ölçümü dahil
- Tüm vücut titreşimi ölçümü — TS ISO 2631-1 ve TS EN 1032+A1 standardına uygun
- İmalat, metal işleme, inşaat, lojistik, tarım ve madencilik başta olmak üzere her sektörde uygulama
- İSGÜM yeterlilik belgesi kapsamında akredite A(8) hesabı ve raporlama
- Ölçüm sonrası teknik iyileştirme danışmanlığı: düşük titreşimli ekipman seçimi, sönümleme çözümleri, çalışma süresi düzenlemesi
Çalışanlarınızın titreşime bağlı meslek hastalıklarından korunması ve yasal yükümlülüklerinizin eksiksiz yerine getirilmesi için iletişim formumuzu doldurun veya 0533 455 28 46 numaralı hattı arayın.
Sıkça Sorulan Sorular
Tüm vücut titreşim maruziyet sınır değeri
8 saatlik çalışma süresi için günlük maruziyet sınır değeri 1,15 m/s² A(8)’dir.
Titreşim maruziyet değerleri
Titreşim maruziyeti iki ana grupta değerlendirilir:
El-kol titreşimi: el aletleri ve ekipmanlardan kaynaklanan titreşimler.
Bütün vücut titreşimi: araç, makine veya zemin üzerinden vücuda iletilen titreşimler.
Değerlendirme 8 saatlik eşdeğer günlük maruziyet değeri olan A(8) ile yapılır.
El kol titreşimi için sekiz saatlik çalışma süresi için günlük maruziyet sınır değeri
5,0 m/s² A(8)’dir.
El kol titreşim maruziyet sınır değeri
El-kol titreşimi için yasal maruziyet sınır değeri 5,0 m/s² A(8) olarak belirlenmiştir.
Bütün vücut titreşimi 8 saatlik maruziyet eylem değeri
Eylem değeri 0,5 m/s² A(8)’dir. Bu değerin aşılması durumunda işverenin teknik ve organizasyonel önlemler alması gerekir.
El kol titreşim maruziyet eylem değeri
Eylem değeri 2,5 m/s² A(8)’dir. Bu seviyenin üzerinde maruziyet söz konusu olduğunda risk azaltıcı önlemler uygulanmalıdır.
El-kol titreşimi ile tüm vücut titreşimi arasındaki fark nedir?
El-kol titreşimi; taşlama, kırma, delme gibi titreşimli el aletlerinin kullanımıyla parmak ve el yoluyla vücuda iletilen mekanik titreşimdir. Tüm vücut titreşimi ise forklift, traktör veya iş makinesi gibi araçlarda oturma yüzeyi aracılığıyla tüm vücuda aktarılan titreşimdir. Her iki tip için ayrı standartlar, ayrı sensörler ve ayrı maruziyet değerleri geçerlidir.
Titreşim maruziyet sınır değerleri nelerdir?
Çalışanların Titreşimle İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik’e göre el-kol titreşiminde 8 saatlik günlük maruziyet eylem değeri 2,5 m/s², sınır değeri 5 m/s²’dir. Tüm vücut titreşiminde ise günlük maruziyet eylem değeri 0,5 m/s², sınır değeri 1,15 m/s²’dir. Sınır değerlerin aşılması durumunda işveren derhal harekete geçmek zorundadır.
Titreşim maruziyeti hangi meslek hastalıklarına yol açar?
El-kol titreşimine uzun süre maruz kalan çalışanlarda başta Mesleki Raynaud Fenomeni (Beyaz Parmak — HAVS) olmak üzere periferik sinir hasarı, kemik ve eklem bozuklukları ile kas hastalıkları gelişebilir. Tüm vücut titreşimi ise kronik bel ağrısı, omurga travmaları ve denge bozukluğu gibi kronik sağlık sorunlarına neden olur.
Titreşim ölçümü hangi standartlara göre yapılır?
El-kol titreşimi için TS EN ISO 5349-1 ve TS EN ISO 5349-2 standartları uygulanır. Tüm vücut titreşimi için TS ISO 2631-1 ve TS EN 1032+A1 standartları geçerlidir. Ölçüm yöntemi olarak A(8) — 8 saatlik eşdeğer frekans ağırlıklı toplam ivme değeri — kullanılır ve sonuçlar m/s² birimiyle raporlanır.
Titreşim ölçümü kaç yılda bir yapılmalıdır?
Titreşim Maruziyet Ölçümü Az tehlikeli işyerlerinde 6 yılda bir, tehlikeli sınıfta 4 yılda bir, çok tehlikeli sınıfta 2 yılda bir yapılması gerekir. Yeni titreşimli ekipman alınması, iş sürecinde değişiklik yapılması veya işyeri hekimi ya da iş güvenliği uzmanının gerekli görmesi durumunda periyot beklenmeksizin ölçüm yenilenir.